Schrijver van algoritmes

door Dirk Vis

In Gids Galerie toont de redactie kunstwerken die zij relevant en van hoge kwaliteit acht. Ieder kunstwerk wordt te koop aangeboden, De Gids treedt dus op als galerie. De gekozen werken worden begeleid door een nieuw essay. De opbrengst is voor de kunstenaar en voor De Gids. De roulerende curatoren zijn Maria Barnas, Dirk van Weelden en Dirk Vis. Voor deze aflevering schreef Gids-redacteur Dirk Vis over het werk van Harm van den Dorpel.



Wanneer ik iets mysterieus zie, wil ik weten hoe het in elkaar steekt. Als na bestudering blijkt hoe het werkt en het mysterieuze blijft alsnog bestaan, kan ik er eindeloos naar kijken.

De werken van Harm van den Dorpel lijken niet op iets of iemand, maar ze hebben wel iets esthetisch. Ze zijn kleur en vorm zonder opgelegde betekenis. De kleurstellingen, regelmatigheden en variaties zijn bevallig als die van een ornament. Visuele ritmes, herhalingen en sprongetjes spiegelen zich in je brein, ontketenen gedachten en stimuleren duizend-en-een associaties.

De Automatische tekeningen hebben geen horizon en geen conventioneel perspectief. De laagjes waaruit ze zijn opgebouwd doen denken aan een plattegrond of satellietfoto. Hun lijnen en arceringen lijken op patronen die worden gebruikt in herkenningssoftware, dezelfde soort grids als waarmee surveillance-programma's beelden analyseren en waarmee foto-apps op je telefoon je vrienden herkennen. Die blik van software is gebaseerd op de vergelijking met van tevoren gedefinieerde patronen. Grafische vormen worden in die toepassingen gebruikt om mensen of voertuigen te identificeren, classificeren en supprimeren. In de tekeningen staan zulke vormen op zichzelf. Ze zijn zowel representatie als ornament. Ze kunnen, ontdaan van hun reguliere betekenis, een nieuwe betekenis krijgen. Ze verbeelden juist die dingen die software niet kan herkennen: oncategoriseerbaarheid, toeval, intuĆÆtie. Dit is hoe software naar de wereld zou kijken als het vrij kon rondneuzen. De tekeningen bekijken is terugkijken naar de applicaties die jou de hele dag vrijwel ongemerkt in de gaten houden.


šŸ”“ Automatische tekening III [verkocht]

Vijf jaar geleden zag ik het mysterieuze in het werk van Harm van den Dorpel voor het eerst. Ik stond in zijn atelier in Berlijn, te midden van prints, glazen kubussen en sculpturen van epoxyhars. Van den Dorpel was begonnen zijn beelden, die hun oorsprong vonden in de computer, in een nieuwe, fysieke en geheimzinnige beeldtaal uit te werken.

Op de computer schrijft hij zijn eigen algoritmes, zijn eigen programma's en zo maakt hij zijn eigen gereedschap. Algoritmes zijn series opeenvolgende, geautomatiseerde taken en berekeningen. Het woord algoritme kreeg zijn moderne betekenis in de negentiende eeuw, maar komt van al-Kharizmı, de naam van een Perzische wiskundige en astronoom die werkte in het Bagdad van duizend jaar daarvoor.

Het lijkt bij de werken van Van den Dorpel vaak alsof ze met de hand zijn gemaakt, maar machinefuncties produceerden de composities. Anders dan je zou verwachten kiest hij zelf geen kleur, versleept hij geen lijn, trekt hij geen streep. Veel van zijn werk komt tot stand zonder dat er een hand bij in de buurt komt. De kunstenaar typt codes op een toetsenbord. Het materiaal waar hij zijn vingers in doopt, bestaat uit data, functies en randvoorwaarden. Er zit afstand tussen de maker en het werk en toch draagt iedere lijn zijn persoonlijke signatuur. Harms handen schrijven van een afstand algoritmes. Zo komt zijn handschrift tot stand, zo blaast hij zijn werk leven in. Het zijn tekeningen die worden gemaakt door een onzichtbare hand.


De afstand tussen schepper en product, tussen hand en hoofd, tussen bedenker en uitvoerder, tussen specialist en consument, tussen investeerder en arbeider groeit overal. Mensenlevens worden steeds kunstmatiger. Met technologie dammen we de natuur in. Maar het levendige van Van den Dorpels artificiƫle beelden getuigt ervan dat die tweedeling bedrieglijk is. Techniek is onderdeel van de natuur. Het is de kunstenaar die het materiaal kiest, de rastering en de uiteindelijke selectie. Bij de robots die zijn Automatische tekeningen maken blijft hij in de buurt om ze te corrigeren wanneer het beeld hem niet spannend genoeg is. Computers kennen alleen willekeur en mensen zien overal betekenis in. Al Van den Dorpels werken spelen met de spanning daartussen. Ook wanneer computerprogramma~'~s, datasporen en algoritmes steeds meer de wereld structureren staan er mensen aan het roer, de auteurs van de algoritmes. Zij maken fouten. En schoonheid.

Ik zie de geautomatiseerde tekeningen graag als plattegronden van maatschappelijke processen. In hun patronen kun je dingen herkennen als de opkomst van sociale netwerken, de uitwaaierende datasporen van je mobiel, de vliegroutes van drones en de lievelingsweggetjes van zelfrijzende auto's. De complexe figuren weerspiegelen het scala aan productieprocessen, samenwerkingsverbanden en goederen- en informatiestromen dat nodig is om een viltstift terecht te laten komen in het atelier van een kunstenaar in Berlijn. Van den Dorpel gebruikt elementen uit alle fases van die grotere processen voor zijn verschijningen. Plezier, experimenteerdrift en toewijding zijn daarin even belangrijk als constructie, efficiƫntie en techniek.

Harm van den Dorpel maakte werken voor talloze tentoonstellingen, onder andere in het MoMa PS1 in New York, maar veel van zijn projecten zijn online te volgen. Sterker nog, ze ontkiemen op het internet. Daar cultiveert hij zijn projecten en kun je meekijken hoe ze groeien. En net zoals bij sociale netwerken wordt jouw aanwezigheid gebruikt zonder dat je het merkt. Terwijl je kijkt, klikt en scrollt, beĆÆnvloed je de groeiprocessen van de werken, zoals kamerplanten reageren wanneer je ze aandacht schenkt.

De serie die wordt gevormd door de unieke, automatische tekeningen is niet in opdracht gemaakt voor een koning, paus of hedge fund manager, niet voor iemands plafond en niet als statiƫn voor een contemporaine kapel. Het is vrij werk. Net als de meeste kunstwerken die nu worden geproduceerd volgt het de ongeschreven wetten van de markt, van het systeem van galerie, beurs, verzamelaar en museum. In hun grootte, aantal, medium en materialen zijn de werken grotendeels bepaald door de onzichtbare hand van de markt. Van den Dorpel heeft een manier gevonden om daarmee om te gaan, door die ontstaansvoorwaarden mede tot onderwerp te verheffen, zonder te blijven steken in oppervlakkige kritiek. Uit zijn werken spreekt een levensinstelling die vertrouwen en troost schenkt aan een verwarde, onrechtvaardige en amorele wereld.

Geen verhaal, geen portret en alleen een glimp van gelijkenis met bestaande herkenningspatronen. Nu ik begrijp hoe de werken ontstaan, bieden ze iedere keer als ik ze zie zicht op iets nog veel mysterieuzers: de afstand tussen product en schepper wordt steeds groter tot die onoverbrugbaar lijkt, en toch ademt iedere kleur, lijn en stip de aanwezigheid van de maker.



Aangeboden kunstwerken
Automatische tekeningen 2017, 4 x A4 21.0 x 29.7 cm, 2 x A3 29.7 x 42.0 cm, plottertekening op HahnemĆ¼hle papier. 500 euro (A4) of 750 euro (A3) ex btw en zonder lijst (houten lijst met museumglas en passe-partout 175 euro).


Verkoop geschiedt via De Gids, die de kunstenaar vertegenwoordigt; belangstellenden kunnen contact opnemen met De Gids, redactie@de-gids.nl of 020-5245515.


Harm van den Dorpel (Zaandam , 1981) woont en werkt in Berlijn. Veel van zijn werk vindt zijn oorsprong online. Twee recente projecten zijn te volgen op http://hybrid. vigor.bio/ en http://death.imitates.org/. Van den Dorpel wordt in Berlijn vertegenwoordigd door Neumeister Bar-Am en in New York door American Medium. In Nederland is zijn werk te zien in Upstream Gallery, Amsterdam. Recent is zijn werk o.a. getoond bij IOU in Londen, Loomer in Los Angeles, het Abrons Arts Center in New York, MoMa PS1 in New York, Wilkinson Gallery in London, Museum Kurhaus in Kleve en xPO Studio in Parijs.


Bezichtigen
De Automatische tekeningen zijn vanaf heden tot en met 7 mei 2017 te bezichtigen in Upstream Gallery, Kloveniersburgwal 95 te Amsterdam. Open van woensdag tot en met zaterdag tussen 13:00 - 18:00 en op afspraak. T +31(0)20 - 428 428 4 info@upstreamgallery.nl


Upstream Gallery werd in 2003 opgericht door Nieck de Bruijn en kreeg snel een internationale reputatie vanwege de radicale, geĆ«ngageerde en postinternet kunst uit binnen- en buitenland die er vertoond werd. In 2007 werd Martijn DijkĀ­stra mede-eigenaar. De afgelopen tien jaar heeft de galerie haar focus langzaam vergroot van talent en belofte naar een combinatie van die categorie met bekend en bewezen. Sinds 2015 huist Upstream in de piano nobile van het zeventiende-eeuwse grachtenpand het Poppenhuis.


Finnisage
Op zaterdag 6 mei organiseert De Gids i.s.m. Upstream Gallery en Harm van den Dorpel een feestelijke finissage met een programma vol beeldende kunst, muziek en voordrachten.
Geef u op voor de nieuwsbrief van De Gids via www.de-gids.nl voor meer informatie.